czwartek, 27 lutego 2020

Luty w obrazkach

 Kończy się luty, a zima do Ostoi na dobre nadal nie zagościła. Biało było jednego dnia, przez sześć godzin. Ani jednego dnia z lodem, na który można wejść i korzystając z jego obecności łatwiej przetransportować materiały na drugą stronę wód czy mokradeł. No cóż, trudno, trzeba będzie jeździć dookoła, ale to dopiero, gdy grunt obeschnie. Na razie, stosy drewna ściętego przez bobry czekają pod plandekami, aż się pogoda zlituje. Tymczasem, w leśnym ogrodzie pojawiły się pierwsze oznaki wiosny. Obok krokusów zielenią się truskawki i wieloletnie łubiny.

Krokusy posadzone tu i tam przepięknie ujawniają mikroklimaty - podczas gdy w niektórych miejscach już przekwitły, w innych dopiero wyłaniają się z ziemi, ale gdzieniegdzie jeszcze nie widać ich w ogóle. Zakładając, że nie jest to efekt odmiany, to wskazują nam one gdzie jest cieplej, a gdzie zimniej i w taki sposób pomagają planować inne nasadzenia. Staram się, aby kilka krokusów rosło pod każdym drzewkiem owocowym, od teraz już bowiem zaczynają wabić zapylacze, co się przyda później, gdy drzewka zakwitną.

Inny "drobiazg wiosenny' wyłazi to tu, to tam, nigdy nie przywiązywałem wagi do nasadzeń ozdobnych, ale różne dostane w prezencie nasiona, cebulki czy rośliny doniczkowe utykałem w ziemi, głównie w miejscach, gdzie "nic nie rosło", w tym w tak trudnych, jak pod wielkim klonem. I tu zaczynają wyłazić teraz przebiśniegi, cebulice i inna podobna drobnica.




Jeszcze nigdy tak wcześnie nie ruszały moje ulubione narcyzy. Te sadziłem celowo, na pograniczu grządek i ścieżek w leśnym ogrodzie. Od odmian karłowych, po miniaturowe. Zwykle w Ostoi miały spore opóźnienie w stosunku do krokusów, w tym roku jednak najwyraźniej im się spieszy. Co jeszcze dziwniejsze, wylazły też z ziemi pierwsze liście tulipanów, ale czosnku niedźwiedziego jeszcze nie widać. "Normalne" to to nie jest.



Pomimo braku śniegu, na brak wody nie można narzekać. Powiedziałbym, że opady deszczu są dość obfite i gleba jest dosyć mokra. Doskonale w tych warunkach czują się na grządkach niedobitki z poprzedniego sezonu. Rosną sobie w najlepsze i co jakiś czas z powodzeniem można je podskubać i spożyć świeżą zieleninę wprost z ogródka. W lutym. W lesie. Hmm ....




Zima 2019/20 nie zdołała wykończyć nawet sałat rzymskich, które teraz zaczynają robić się coraz ładniejsze. Być może to też kwestia uprawy z własnych nasion?







Zeszłoroczny brokuł bierze się za kwitnienie.









Tymczasem, w Warsztacie Pod Chmurką wykorzystuję czas kiedy nie pada. Proste prace mechaniczne, ślusarskie czy stolarskie najlepiej wykonuje mi się z dzięciołem nad głową i kłócącymi się przy karmniku sikorkami. Szczególnie, że żurawie też drą się jak opętane. Nie ma sensu dłubać pod dachem gdy wokół tętni życie. Trzeba jedynie uważać, aby wodząc wzrokiem po niebie za przelatującym krukiem, palca sobie nie przewiercić. W tych krótkich chwilach, gdy akurat jestem w Ostoi i akurat nie pada, powstają takie drobiazgi, jak na przykład drewniany podest pod ule.

 Skoro o ulach mowa, no muszą na czymś stabilnie stać. W Ostoi piasek ma to do siebie, że zakopane przez poprzedników przed dziesięcioleciami śmieci z czasem "zmartwychwstają", natomiast ustawione na wierzchu przedmioty z czasem zostają "pochowane". Nienawidząc betonozy, siłą rzeczy nie wymurowałem fundamentów pod stojaki dla moich uli. Użyłem małych geokratek, które w każdej chwili można usunąć, gdyby zaszła taka konieczność. Geokratki wprawdzie są z tworzywa sztucznego, ale w całości pochodzącego z recyclingu, nie mam więc tu jakoś wyrzutów ekosumienia, szczególnie że wytrzymują dziesiątki lat.

Element betonowy postanowiłem jednak wprowadzić, w formie mobilnej. Kilka pustaków fundamentowych, które pozostawały w kącie szopy i czasami służyły za obciążniki czy lewarki, przeniosło się teraz na "pasieczysko". Na nich to właśnie spoczną drewniane konstrukcje przygotowane w Warsztacie Pod Chmurką. Ale to jeszcze nie teraz, dopiero, gdy się ociepli.




Tymczasem, pozbierawszy w okolicy osikowe i brzozowe patyki, wzbogacam sosnowy płotek o "gustowną" furteczkę.










Gdy słoneczko chowa się za lasem, odbywam krótki spacer, by zobaczyć jak wygląda świat poza podwórkiem. Wygląda nieźle, tzw. łajdlajf trzyma się mocno - dziki ryją, bobry tną, a grupka łabędzi udaje obrazek z makatki na pobliskim starorzeczu. Jeszcze tylko jelenia na rykowisku brak, ale to nie ta pora roku. Jest za to zagoniona na drzewo ciężarna kotka, a pod nią dwa wiejskie burki spuszczone z łańcucha. Po krótkiej interwencji, burki w jedną, kotka w drugą, a ja z powrotem na podwórko i do auta, bo pozaostojowe obowiązki czekają i nie tylko w Ostoi, samo się nie zrobi.

wtorek, 28 stycznia 2020

Nie ma zimy ...

Takiego stycznia Ostoja ani ja nie pamiętamy. Jeszcze ani jednego dnia śniegu nie było tej zimy, ani jednego dnia lodu, po którym można by przejść na drugą stronę wody, a trawa nadal zielona. Źle to wróży bardzo, susza się czai za progiem, w kwietniu lub w maju uderzy, o ile nic się nie zmieni. Tymczasem, wszystko wygląda niewinnie - niby rzeka płynie, niby starorzecza pełne, od czasu do czasu przymrozek chwyci, od czasu do czasu mżawka spadnie. To tyko takie facecje pogody, która bawi się z nami w kotka i myszkę. Maluczko, a pokaże nam swoje pazurki, oj, nie będzie to łatwy ogrodniczy sezon.

Bobry, zwiedziawszy się chyba, że człowiek w osobie bezdusznych urzędników i wykonawców ich błędnych decyzji uwziął się na nie, próbują pokazać, jak są użyteczne. Zbudowały tamę, spiętrzyły wodę. Przynajmniej tu, w pobliżu rzeki i rezerwatu, nikt do nich raczej strzelać nie będzie. A tam, gdzie jest ich nadmiar i szkody czynią, należy najpierw sprawdzić, co więcej jest warte - czy te szkody, czy pożytki płynące z ich obecności. A jeśli szkody przeważają, to odłowić trza zwierzaki i przenieść tam, gdzie będą w stanie pełnić swoją przyrodniczą rolę, z korzyścią dla siebie i dla nas.

Tutaj "bobrostrady" takie jak na zdjęciu są codziennością. Widać, że bobrów jest nadmiar w stosunku do pojemności siedlisk, muszą się więc coraz dalej zapuszczać za pokarmem wgłąb lądu. A pamiętam, gdy żyły tylko w rzece, potem skolonizowały starorzecza, teraz oddalają się setki metrów od wody, bo po prostu są głodne. Co ciekawe, tuż obok bobrostrady, widać ślady buchtującego dzika, polityczno-systemowego wroga numer jeden. Bardzo mnie ucieszył ten obrazek, Świadczy bowiem o tym, że póki co przyroda sobie radzi z urzędniczą głupotą i oby tak dalej.

Dzięki działaniom bobra maleńki rowek zmienił się w mikro rozlewisko, bóbr pogłębia je wybierając ziemię do uszczelniania tamy. To miejsce to tak zwana przez nas tutaj anekumena, czyli obszar, który powinien pozostać trwale i całkowicie niezamieszkany i niewykorzystywany gospodarczo przez człowieka. Tu, choć nie jest tak do końca dobrze, bo rzeką przez większość roku suną tłumy kajakarzy, a łąki raz lub dwa razy w roku się kosi, to jednak bobry czują się tu póki co dobrze, pomijając wspomniany już poprzednio, z lekka doskwierający im głód.

Tymczasem na Ostojowym podwórku, nieco warzyw jeszcze funkcjonuje na grządkach. Nie jest to efekt zamierzony. Nie jestem zwolennikiem naginania sezonu, uważam, że zimą powinno się raczej jeść to, co się zachomikowało w cieplejszych miesiącach. Rytm pór roku zakłóca jednak pogoda i klimat, a skoro pozostawia jeszcze niedobitki na grządkach, to trzeba z nich korzystać. Gorzej, że przy tej pogodzie kiełkują te rośliny, które to miały zrobić dopiero wiosną. Wylazły cebule zimujące, pojawiają się pierwsze czosnki. Zielony i fioletowy jarmuż oraz kapusta palmowa trzymają się też dobrze, a sprawdzają się świetnie w tzw. zielonych szejkach.

Przepięknie w tym roku przechowują mi się dynie, co tydzień przywożę jedną do miasta i przekształcam w ogromny gar płynnego, pysznego złota. Zupa z dyni ma magiczną moc, poprawia nastrój w najgorszą pluchę, rozgrzewa i śmiem twierdzić, że leczy. Pozostało jeszcze kilka dyń, jest szansa, że gdy do gara będzie trafiać ostatnia, to na grządkach będzie już dostępna pierwsza zielenina i znowu, jak co roku, trzeba będzie przerzucić "dietetyczną wajchę" i przejść z odżywianiem z trybu zimowego na wiosenny. Na razie jednak delektuję się kiszonym topinamburem oraz podobnymi atrakcjami, nie tęskniąc do np. sałaty. Jak to mówią, wszystko ma swój czas.

Powracając do grządek, to tu i ówdzie pleni się seler naciowy, a smak jego jest teraz bardziej intensywny niż latem. Podobnie, niewykopane jeszcze marchewki nabierają słodyczy.







Jest sporo buraków liściowych, ale jakie są, takie są, nie przyrastają ani ani. Dlatego pozostawiam je w spokoju, niech sobie siedzą.








Dopiero teraz, pisząc te słowa, na poprzednim zdjęciu zobaczyłem ślady przestępstwa - powiększyłem to dla Was. To wstrętna nornica wlazła na grządkę podwyższoną i z sobie znanych tylko powodów pocięła na kawałki wężyk doprowadzający wodę do emitera. A to wredna paskuda!





Kapucha ozdobna nic sobie nie robi z tej pseudo zimy, szczęśliwa, że zdecydowana większość szkodników poszła spać. Jednakże, wprawne oko dojrzy tu i ówdzie ślad działań ... nie do wiary ... gąsienicy? W styczniu? Strach się bać, co się z tego wylęgnie ...






Truskawki powinny spać, zamiast tego puszczają młode listki, wolałbym żeby pospały, żeby rytm pór roku przyniósł mróz i śnieg i zimę. No ale cóż, jest jak jest i trzeba przyjmować to wszystko z przysłowiowym "dobrodziejstwem inwentarza", dostosowując się na bieżąco do sytuacji. W związku z tym, w początku lutego wysieję pewnie w Ostoi bób. Jeżeli przyjdzie zima i go skosi, no cóż, stracę najwyżej kilka nasion, jeżeli natomiast urośnie i wyda plon wcześniej, to jak zwykle okaże się, że problem bywa rozwiązaniem, jak to w permakulturze ... ;)


poniedziałek, 30 grudnia 2019

Podsumowanie 2019

 Dobiegający końca rok był dla mnie i dla Ostoi niezbyt łaskawy. Przede wszystkim, z uwagi na sprawy nie pozwalające być w Ostoi tyle, aby znacząco skrócić listę rzeczy do zrobienia. To już niestety drugi z rzędu rok w podobnym stylu. Pomimo tego, był to rok, w którym wydarzyło się wiele, wiele zostało zrobione i wiele się nauczyłem.

Był to rok najuboższy w wodę ze wszystkich, jakie pamiętam i obawiam się, że tendencja ta będzie się utrzymywać, a nawet sytuacja będzie się pogarszać. Po raz pierwszy w historii w tym roku moje zbiorniki na deszczówkę napełniły się dopiero w drugiej połowie roku, podczas gdy w poprzednich latach napełniały się późną wiosną. Opady omijały Ostoję idąc jak zwykle a to górą na Łowicz, a to dołem na Rawę i podczas gdy dookoła padało, Ostoja schła.

Pomimo tego, zużycie wody w Ostoi spadło. Dwa zasadnicze czynniki miały na to wpływ - niezwykle grube ściółkowanie o którym jeszcze napiszę, oraz użycie małych emiterów do nawadniania kropelkowego wszędzie tam, gdzie było to możliwe i praktyczne.

Emitery zastosowałem próbnie na całkiem nowych grządkach, tzw. Parszywej Dwunastce wcześniej opisywanej, gdzie z 12 metrów kwadratowych uzyskałem nieprzeciętnie wysokie i urozmaicone plony. Grządki te są jednym z największych sukcesów minionego roku. Wziąwszy pod uwagę tempo, w jakim powstały i krótki czas jaki upłynął od rozpoczęcia ich zakładania do dnia gdy dały pierwsze plony mogę taki typ grządek z czystym sumieniem polecić.

Drugim eksperymentem, który okazał się spektakularnym sukcesem było bardzo grube ściółkowanie Zapłotka (ogródka położonego poza podwórkiem) na trzy sposoby. W każdym przypadku bez ani jednego podlewania, nawożenia i pielenia plony okazały się obfite, niezależnie, czy ściółką były jesienne liście, siano czy słoma. Ku mojemu zdumieniu (bo obstawiałem inaczej), najlepiej powstrzymały chwasty jesienne liście, po zbiorach dodałem więc ich kolejną warstwę na grządki Zapłotka. Przy okazji doprowadziłem do sytuacji, gdzie stosy jesiennych liści klonu będące zmorą moich poprzedników w Ostoi stały się cennym surowcem którego na obecną chwilę .... zabrakło.

Woda jest podstawą życia, zadbałem więc o to, aby było jej więcej w Ostoi. W trzy dni powstał mały staw, który zbiera jej kilkadziesiąt razy więcej niż moje zbiorniki z deszczówką. Staw ma zasadniczo służyć innym celom i być źródłem wody w ostateczności, miło jednak wiedzieć, że ma się taką rezerwę. Wokół stawu powstaje oaza bioróżnorodności, już teraz posadziłem wokół niego ponad setkę gatunków drzew, krzewów, bylin i roślin miododajnych, a to dopiero początek. Otoczenie stawu jest urozmaicone - suchy sosnowy las styka się z otwartą wodą, kwietną łąką, przyszłym ogrodem leśnym, obszarem bagnistym i częścią działki pozostawioną w stanie "dzikim", a nas tyku tych wszystkich miniaturowych ekosystemów już teraz kwitnie bujnie życie. Miejsce to licznie odwiedza zwierzyna, a część gości uczyniło je swoim domem i zamieszkało na stałe.

System energetyczny Ostoi wzbogacił się o więcej paneli słonecznych i nawet ta mikroinstalacja pozwoliła przetrwać bezproblemowo jednodniowy brak zasilania spowodowany awariami w efekcie burz. Co fajne, cała instalacja jest przenośna, można więc zabrać ją ze sobą do lasu, do ogrodu czy na łąkę i tam ładować elektronarzędzia, zamiast ganiać do domu z bateriami. System ten będę stopniowo rozbudowywał, jednakże gdy człowiek wyrobi sobie pewne nawyki, okazuje się, że prądu tak wiele nie potrzebuje. Z drugiej strony, trzeba uczciwie powiedzieć, że tak kolorowo jest głównie latem, zimą natomiast dobrze byłoby mieć zdecydowanie większy "zapas mocy". Dlatego też stopniowo zamierzam zwiększać swój bank baterii, kupując dodatkowe akumulatory.

Jak co roku, tak i w tym mijającym kilka rzeczy nie wyszło i wypada się również tym pochwalić. Przede wszystkim, na jednej z upraw w kostkach słomy, tej najstarszej, plony pomidorów były zdecydowanie poniżej przeciętnej. O ile w innych miejscach technika ta sprawdziła się jak zwykle doskonale, to tu, w tym jednym miejscu, byłem zawiedziony i niepewny, co mogło być przyczyną. Sytuacja wyjaśniła się, gdy postanowiłem użyć tych kostek jako ściółki i wymienić na nowe. Okazało się, że pod kostkami rozpościera się gruba mata z korzeni klonu, który pokapował się, że jest tu woda i pokarm, wypuścił więc swoje macki i skutecznie odciął od zasobów pomidory. Cóż, można się tego było spodziewać, wszak nie pierwszy to raz gdy takie rzeczy dzieją się w Ostoi. W miejscu tym kostki staną na agrowłókninie, pozwoli to choć w części problem rozwiązać. Szkoda, że pomidory nie będą w stanie zapuszczać korzeni w glebę, ale z klonem nie mają absolutnie żadnych szans.

Pomimo "delikatnego" ogrodzenia terenu żerdziami (tak, aby zwierzyna leśna mogła bez przeszkód się poruszać) i oznakowania wyraźnie terenu jako prywatny, nie udało się zatrzymać lawiny zwierzyny ludzkiej. Pożądanie grzyba w narodzie stało się tak silne, że nie liczą się żadne okoliczności. Szkody grzybiarskie w tym roku były wyjątkowo duże, a presja na Ostoję niebywała. Dotyczy to zresztą całej okolicy, nigdy jeszcze w historii w lasach w okolicy Ostoi nie parkowało tyle samochodów. Powraca więc mój odwieczny dylemat - ogrodzić Ostoję solidnie, czy też nadal tolerować grzybiarstwo. Pytanie to pozostaje nadal bez odpowiedzi.

Jeżeli chodzi o plany na rok przyszły, to na plan pierwszy wysuwa się nowy element w Ostoi - pszczoły miodne. Przygotowania do ich przybycia trwają już od jakiegoś czasu, z jednej strony uczę się pilnie, z drugiej przygotowuję im miejsce, domy i sprzęt. Mam nadzieję, że poczują się dobrze w Ostoi i że odpłacą się za opiekę zapylając wszystko co kwitnie od wczesnej wiosny do później jesieni, bo to właśnie będzie ich głównym zajęciem i tego po nich oczekuję.

Ostoja wchodzi w taką fazę, że sporo systemów jest już funkcjonalnych na tyle, iż nie trzeba ich ulepszać (choć oczywiście można). Mam nadzieję, że pozwoli mi to zająć się więcej projektem, któremu poświęcam bardzo wiele uwagi - Szkole Projektowania Permakulturowego. Nadchodzący rok będzie dla tego projektu kluczowy, ambitny plan to przygotować pełną ofertę szkoły do końca 2020. Fajną rzeczą jest, że udaje się póki co łączyć tu "przyjemne z pożytecznym" - zdecydowaną większość ujęć filmowych do kursu kręcimy właśnie w Ostoi.

Tradycyjnie, wszystkim, którzy w mijającym roku odwiedzali ten blog serdecznie dziękuję. Życzę Wam i Waszym bliskim wszelkiej pomyślności w nowym roku 2020!

piątek, 13 grudnia 2019

"Not a big deal"

 W Ostoi, pomimo grudnia, pracy nie do przerobienia. Zmienia się jedynie jej charakter. O ile w miesiącach ciepłych gros czasu pochłania umownie mówiąc ogród, o tyle zimę z reguły dedykuję lasowi. Dumne słowo las - nieustająco uprzątam karłowate młodniki, a końca tych prac nie widać. Oczywiście, można by zrobić porządek na wiele sposobów, relatywnie szybko, jednakże ja postawiłem sobie za punkt honoru, że każdy niemal kawałek drewna, choćby żerdź z padłej sosny, zostanie wykorzystany.
Nie działam więc masowo, a raczej wymyślam jakiś projekt, do którego mógłbym użyć tych rachitycznych sosenek, zarówno tych co jeszcze stoją, jak i tych, które padły i nadgniły, czasami nawet kilka lat temu. Tym razem, wymyśliłem sobie płot.

Potrzebuję skrawka terenu pod "tajny projekt", który ruszy mniej więcej w czerwcu. Oczyściłem mikro placyk na Zajęczej Górce, tuż przy Zapłotku i długo deliberowałem, jak ten skrawek ogrodzić. Koniec końców, wybór padł na żerdzie z młodnika. Ponieważ płot miał stanąć mniej więcej w linii drzew, postanowiłem jako słupów płotu użyć ... tychże, czyli drzew. Ale aby nie wbijać w nie gwoździ i nie wkręcać śrub, postanowiłem wiązać żerdzie resztkami sznurka rolniczego, takiego jakim wiąże się bele słomy czy siana. Jest to rozwiązanie dla ludzi świadomych. Świadomych tego, że przy młodych drzewach, sznurek taki jest w stanie drzewo zabić, w przeciągu mniej więcej 2-3 lat. A ściślej, drzewo samo się "zgilotynuje" rosnąc - sznurek wetnie się głęboko i pierwszy mocny wiatr zrobi duże bum. Dlatego też, stosując tą metodę, należy raz w roku te sznurki, które owijają się wokół żywych drzew, wymienić lub poluźnić. Jak to mówią "not a big deal".


Poza tym, sposób ten ma same zalety - płot buduje się szybciutko. Chodzę po młodniku, wyciągam padłe sosenki, obcinam boczne gałęzie aby uzyskać żerdzie i wstawiam pionowo pomiędzy żerdzie poziome. Nic tu nie musi być perfekcyjne - ani długość, ani szerokość. Żadnego mierzenia. Równie dobre są mocne, co słabe żerdzie. Jeśli którąś wiatr złamie - "not a big deal", kilka kroków dalej, w młodniku, leży "część zamienna". Wstawiając żerdzie grubszym końcem do dołu uzyskuję dość gęstą barierę dołem, a przewiew górą, dokładnie tak, jak potrzebuję. Ciężar żerdzi dopycha je do gruntu, nawet więc gdy podgniją, to nadal będą do gruntu dopychane. Oczywiście, nie jest to ogrodzenie zabezpieczające na przykład przed lisem, ale przed zającem, już tak.

Płot wiązany do drzew musi być siłą rzeczy ukształtowany zgodnie z ich linią. Dzięki temu od południa powstaje wnęka, rodzaj małej "pułapki słonecznej". W okolicy płotu będzie cieplej zimą (osłona od wiatru i słoneczna pułapka", a chłodniej latem (cień drzew), miejsce to nabiera też powoli ciekawego charakteru. Koszt wyrażony w brzęczącej mamonie - zero złotych. Żerdzie z młodnika, sznurek z odzysku z bel, które poszły na ściółkę. Oczywiście, kosztem jest tu mój czas i moja praca, ale jak zawsze mawiam - praca z piłą łańcuchową jest najlepszym relaksem, bo nic tak skutecznie nie usuwa z głowy dręczących myśli, jak ryzyko obcięcia sobie kończyny przy nieuważnym ruchu. Budowę takiego płotu w ponury grudniowy dzień można więc z powodzeniem uznać za formę terapii, za jaką niejeden skłonny byłby słono zapłacić ....


wtorek, 19 listopada 2019

Listopadowy chłodnik

 Gdy do Ostoi przychodzi tak oznaczona przesyłka, to znak, że moje postanowienie, aby już nic więcej w tym roku nie sadzić, legło w gruzach. No ale jak tu nie sadzić, gdy pogoda tak sprzyja, a im bliżej zimy, tym oferty cenowo lepsze? Przyjechały więc morwy, leszczyny, pigwa, grusze azjatyckie oraz nieco drobiazgu - porzeczek i malin. Sadzonki oczywiście z gołym korzeniem, jak to jesienią bywa. Ostrożnie rośliny odpakowałem i od razu umieściłem w wiadrach z wodą, aby korzenie solidnie nasiąkły. Gdy się moczyły, wykopałem dołki i zalałem wodą, a następnie przez kilka godzin zająłem się przeglądem warzywnika.

Permakulturowy ogród permanentnie zaskakuje, kto by się spodziewał urodzaju pieczarek w drugiej połowie listopada? No ale nie ma zmiłuj, trzeba oczy przecierać, i zbierać. Pora roku sprawia, że grzyby są w stu procentach zdrowe pomimo zaawansowanych rozmiarów, ani jednego robaka. Smak i zapach w mojej opinii jest mniej intensywny, mają też więcej wody, ale kulinarnie są jak najbardziej przydatne do spożycia. Gdy uzupełniam kompost na grządkach, w warstwach ziemi znajduję setki "mikrogrzybków" - owocników, które jeszcze mają zamiar wyrosnąć, o ile nie nadejdą mrozy.

Przygotowuję "pudełka rodzinne" aby podzielić te listopadowe skromne plony pomiędzy kilka domów - trochę grzybków stanowić będzie miłe urozmaicenie. Przemierzam ogród w poszukiwaniu tego, co jeszcze można zebrać, przy okazji kontynuując porządki. Zmorą okazują się testowane w tym roku klipsy do roślin pnących - część z nich umyka mej uwadze i z resztkami roślin trafiają pewnie na kompost, bo założyłem z 50 a zebrałem z 10. trudno, znajdą się przy przesiewaniu kompostu. Jeden rodzaj klipsa pozostanie na stałe w Ostoi (okrągły klips zatrzaskowy) ale generalnie chyba przejdę na sznurek jutowy, który po prostu doskonale się kompostuje.

 Niektóre grządki się nie poddają, szczerze mówiąc, już bym może i chciał "zamknąć interes", rozrzucić kompost i ogłosić zimę, ale cóż - gdy tak rosną sałaty i buraki liściowe, to wstydem i hańbą byłoby nie pielęgnować i nie spożywać. Jemy więc przepyszny, listopadowy chłodnik, podżeramy sałatę - kompost musi poczekać. Martwi mnie, że cebule ozime pokiełkowały i porosły, nie jestem pewien co się z nimi stanie i czy wiosną odbiją. Kolosalnie wybujała poplonowa gorczyca i kwitnie w najlepsze. Przylatują do niej pojedyncze pszczoły, czasami rankiem tak ospałe, że spadają z kwiatów. Biorę sieroty na palec i odkładam w słoneczne miejsce, może się wysuszą i może odlecą ... Praktycznie w każdym roślinnym śmieciu, pod każdym opadłym liściem, w każdym zakamarku spróchniałej deski kryje się jakieś życie, które szuka schronienia na zimę. Staram się im wszystkim jak najmniej przeszkadzać.

Faceliowo-żytni poplon totalnie zarósł jedną z grządek. Koncepcja jest taka, że na grządce tej przez 365 dni w roku ma coś bardzo silnie rosnąć, aby organizmy glebowe miały możliwość współpracy z korzeniami roślin. Ma to budować glebę i żyzność, bez potrzeby dodawania kompostu. Czy to się sprawdzi, czas pokaże, Ostoja eksperymentami stoi. jedno jest więcej niż pewne - chwasty nie mają tu żadnych szans, a zamiast przynosić wór kompostu, przyniosłem tu pół garści nasion - oszczędność pracy, czasu i energii. Niektórzy może pamiętają, że wprost w taki poplon w zeszłym roku sadziłem czosnek, i plony były dobre, liczę więc, że i tym razem będzie podobnie.

Poniżej kilka migawek z grządek, które pomimo połowy listopada trzymają się mocno.

 

 

 

 

Dokonawszy przeglądu wracam do drzewek i krzewów. Woda w dołkach prawie wsiąkła, korzenie namokły, można sadzić i dzień kończyć powoli. Sadzenie idzie piorunem, po kilkuset posadzonych tej jesieni krzewach i drzewach działa się praktycznie jak automat - nic się nie plącze, narzędzia nie giną, wiader jest tyle, ile trzeba, woda tam, gdzie być powinna. Ziemia odkładana prawidłowo na tekturę lub do wiadra nie ginie i nie brakuje jej przy zasypywaniu dołków. Ponieważ sadzę te rośliny w strefie dalekiej od domu, muszą się zadowolić minimum troski, nie dostają więc teraz dosłownie nic poza wodą - ani kompostu, ani nawozu, ani ściółki. Gdy nadejdą pierwsze wyraźne i trwałe przymrozki lekko pod nimi wyściółkuję.

Dzień jest obecnie krótki, ale rzutem na taśmę kończę ściółkować Zapłotek. Jak zwykle, różnorodnie. Na część gdzie w tym roku rosły pomidory, ogórki i dynie idą liście, a na część gdzie rosły ziemniaki i strączkowe idzie siano łąkowe. Muszę się sam pochwalić - wyszło nieźle. Już się nie mogę doczekać, czy kolejny raz potwierdzi się na wiosnę, że liście biją siano pod względem supresji chwastów na głowę? Nie ma co gdybać, przekonamy się w następnym sezonie, a teraz jak na połowę listopada przystało, idę dojadać chłodnik.




piątek, 8 listopada 2019

Priorytety i mądre słowa

Gdy dni w Ostoi stają się coraz krótsze, a wizyty coraz rzadsze, skupić się należy na priorytetach. Jak każdej jesieni, na pierwszy plan wysuwa się sadzenie drzew i krzewów - sadzonek z gołym korzeniem. W tym roku obsadzenia wymaga część działki ogołocona z drzew przez bobry. Były osikowy zagajnik, z lekka domieszką brzozy i sosny, legł niemal cały, za wyjątkiem najgrubszych drzew na miedzy. Postanowiłem wykorzystać te okoliczności i zalesić teren na kształt leśnego ogrodu. Aby uzyskać przewagę taktyczną nad bobrami, które na pewno spróbują wrócić, posadziłem również mnóstwo wierzby, aby to ona stała się pierwszym łupem tych sympatycznych (w moich okolicznościach przyrody) ekoszkodników.

W sumie uzbierało się 28 gatunków i odmian drzew i krzewów, sadzonych od razu w gildiach - pod dużym (w przyszłości) drzewem od razu sadziłem 2-3 krzewy owocowe i jeden krzew wspomagający, wiążący z powietrza azot. Również co trzecie posadzone "duże" drzewo to roślina bobowata, wiążąca azot. Wierzę, że pozwoli mi to wyeliminować w kilka lat potrzebę jakiejkolwiek opieki nad nowym leśnym ogrodem. Bo nie ma być to ogród uładzony i pielęgnowany  ma to być las, z tym że większość tego co w nim rośnie, ma dać jadalny plon.

Nadszedł też czas, aby przenieść do piwnicy to, co może zmarznąć. Zakończyłem ziemniaczane wykopki i przystąpiłem do wyboru sadzeniaków na przyszły rok. Wielokrotnie pisałem, że sadzę ziemniaki w dniu wykopków i nie odwiedzam ich do następnych zbiorów. To prawda, ale tylko tam, gdzie grządka jest ogrodzona, czyli na podwórku. Nie mogę niestety tak postąpić tam, gdzie zwierzyna jest u siebie. Dlatego też wybieram nieuszkodzone bulwy ziemniaka, przesypuję je w wiadrach piaskiem (jedyne niekończące się bogactwo Ostoi) i zanoszę do piwnicy. Zimują w takich warunkach doskonale, a ja już definitywnie rezygnuję ze stosowanego wcześniej przechowywania w torfie, gdyż piasek sprawdza się równie dobrze.

Skoro najładniejsze bulwy trafiają do piwnicy, to najbrzydsze i uszkodzone trafiają do ... garnka. Nie ma sensu próbować ich przechować, no  dodatkowo, wraz z upływem czasu będziemy jeść coraz ładniejsze bulwy, a nie coraz brzydsze  ma to sens? Zawsze fascynuje mnie barwa ugotowanych purpurowych ziemniaków, przypomina mi wizyty w wiosce Smerfów, za pośrednictwem telewizora oczywiście. Początkowo ziemniaki te jakoś nam nie smakowały, ale albo gust się nam zmienił, albo z biegiem lat odmiana ta przystosowała się do warunków Ostoi i nabrała smaku. Na pewno ziemniaki tej odmiany są obecnie średnio większe o połowę, niż były w pierwszym roku.

Gospodarowanie w lesie ma to do siebie, że dużo się jesienią pisze o spadających liściach, tak więc i tym razem nie może być inaczej. Tym razem będzie o liściach spadających do wody. Z amerykańskich filmów znamy czyścicieli basenów chodzących z siateczką i wyławiających każdy listek czy śmieć. A co ma zrobić biedny miłośnik permakultury, gdy liście ze wszystkich stron lecą mu do stawu? Wszak z czasem opadną na dno, by tam zgnić i tworzyć muł, który z upływem lat sprawiać będzie, że staw zacznie się wypłycać i jak to się mądrze mówi, eutrofizować?

No cóż, rozwiązaniem problemu jest przeanalizować z której strony zwykle jesienią wieją wiatry i tak zaprojektować staw, aby wiatr sam zaganiał liście w najdalszy i najpłytszy kąt. Tu osiadanie liści jest wręcz pożądane, bo dzięki temu powstają błotne, jak to się mądrze mówi, paludaryjne warunki. A to niezwykle sprzyja bioróżnorodności. Można też łatwo sterować tymi procesami równowagi wodno-błotnej (o zgrozo, ingerując w siły przyrody)  wybierając tyle liści, ile uznajemy za stosowne. Co więcej, liście te w fazie takiego wstępnego rozkładu i całkowitego przemoczenia, kompostują się bardzo szybko, a ściółkować nimi można też pięknie. W tym roku ingerencji w siły natury nie będzie, poza takową, że do wody trafiły nasiona pałki wodnej, trzcin i sitowia - ich obecność w płytkim kącie stawu sprzyjać będzie tworzeniu (uwaga, kolejne mądre słowo) litoralu - stanowiącego strefę oczyszczania wody, godów i tarlisk oraz schronienia dla narybku, a także pułapki na liście grane z wiatrem w następnych jesiennych sezonach.