Ostoja powoli kończy sezon warzywny, ale to nie oznacza, że zwalnia obroty. Pracy jest wciąż co niemiara. Jak co roku, w Dzień Liścia, żółto-złoto-czerwone bogactwo spadające z drzew trafiło na grządki, zebrane kosiarką i rozdrobnione, lub zgrabione w całości, w zależności od miejsca i potrzeb. Widok z lotu ptaka pokazuje, jak różnić się może miejsce w zależności od sposobu traktowania. Liście świeżo opadłe od liści zmielonych, a wszystkie one od tego, co pod liśćmi - od naturalnej nawierzchni podwórka.
Zanim jednak ściółka z liści trafi na grządki, to na niektórych trzeba dokonać innych czynności - na przykład zebrać ostatnie plony, dołożyć warstwę kompostu i posadzić czosnek. W tym roku - "stety" lub niestety - nie mogę tradycyjnie posadzić czosnku w truskawki, bo grządki truskawkowe, po kilkunastu latach bez żadnych zmian, poza corocznym przysypywaniem roślin zrębkami, wymagają renowacji. Boki z nadstawek paletowych zaczynają się rozpadać, korzenie drzew powrastały w podłoże, planuję więc, jeśli tylko czas i siły pozwolą, zamienić obrzeża na metalowe - wyższe i większe, dopełnić świeżym podłożem, i dopiero wtedy posadzić truskawki, a w przeszłą jesień dodać czosnek. Tymczasem, czosnek musi się zmieścić na grządkach Stalowej Ósemki, posadziłem tam łącznie 90 ząbków, zamiast tradycyjnych 100-110 sadzonych regularnie przez lata w truskawkach. Pomiędzy czosnek będę sadził wiosną inne warzywa, aby wykorzystać miejsce jak najlepiej, no i tradycyjnie, zobaczymy, co z tego wyjdzie.
Posiekane przez kosiarkę liście przykryły posadzony czosnek grubą kołderką, mam nadzieję, że będzie mu pod nią dobrze. Jeszcze nigdy, ale to nigdy nie sadziłem czosnku tak późno, ale wszystko mówi mi, że mrozy solidne przyjdą nieprędko, że może dużo padać i że posadzenie czosnku o miesiąc później niż zwykle błędem nie będzie. Póki co, wszystko zdaje się potwierdzać ten scenariusz. W zeszłym roku dokładnie tego dnia co dziś był tu pierwszy śnieg, a tu zamiast tego mamy prawie dziesięć stopni na plusie i całodzienną niemal mżawkę. Czosnek nie lubi o tej porze roku ani by było za ciepło, ani za mokro, grządki Stalowej Ósemki dzięki temu, że są dwa razy wyższe od truskawkowych, zapewnią mu lepszy drenaż. Posadziłem w tym roku obowiązkową jak zawsze odmianę Harnaś, oraz dwie odmiany dla mnie nowe, polską odmianę Lubasza oraz czosnek Kazachski, zwany też Kazachem, mam nadzieję, że spodoba się im na grządkach Stalowej Ósemki.
Ostoja zawsze była, i nadal jest, miejscem moich prywatnych eksperymentów, rzadko więc rok po roku wszystko robię tak samo (choć jak napisałem powyżej, truskawki rosły w tym samym miejscu kilkanaście lat, a w nich co roku czosnek). No ale taki na przykład Zapłotek - ileż różnych metod ściółkowania on przeżył! Zaczął się od przykrycia noszoną w koszach roślinnością łąkową i sianem, były na części kartony i słoma, był gruby materac z liści klonowych, były rozpadające się kostki słomy po kilkuletniej uprawie pomidorów, była dwuletnia próba z agrowłókniną, szybciej usuniętą niż położoną, a teraz, w tym roku, Zapłotek same ściółkują strategicznie posadzone robinie. Liście z nich opadają na grządki Zapłotka, pod fasolowe tipi, szczelnie pokrywając ziemię. Robinie - jest ich cztery na północnej krawędzi tego ogródka - zostały posadzone bodajże 6 lat temu, ale głowy bym za to nie dał. Przez ten czas, z cienkich jak słomka kijków zamieniły się w kilkumetrowej wysokości drzewa o piętnastocentymetrowej średnicy pniach na wysokości moich kolan. Nie dokonały żadnej inwazji, nie skolonizowały mi ogrodu, były regularnie cięte na zasadzie "chop & drop", prześwietlane tak, by warzywa rosnące pod nimi miały dość słońca. Cień robinii, bardzo rozproszony, był błogosławieństwem w tym roku, przy czterdziestostopniowych upałach. Najlepsze plony Zapłotka były dokładnie pod robiniami, a fasole tyczne z tipi oraz dynie prowadzone na siatkach wspięły się na robinie do wysokości trzech metrów i trzeba je było stamtąd ściągać przy użyciu drabiny. Wkrótce, pomiędzy obecnymi, posadzę pewnie młode robinie, bo obecne niedługo pewnie zamienią się w pale pomostu na stawie. , gdzie jak dobrze pójdzie, postoją kilkadziesiąt lat.
Naturalną ściółkę robiniową na Zapłotku uzupełnię w tym roku tylko cienką warstwą słomy z kostek wycofywanych z uprawy pomidorów i dyń, nic więcej w mojej opinii nie będzie tam potrzebne. W zupełnie innej natomiast części siedliska, po drugiej stronie stawu, w leśnym ogrodzie żartobliwie zwanym "Dzikość Mego Serca" miała miejsce zupełnie inna akcja. Przy użyciu belki, którą na linie zawiesiłem sobie na karku, przydeptałem do ziemi całą roślinność, w tym dwumetrowe osty i ostrożenie, bo niestety - przez cały rok 2026 - nie znalazłem czasu, by przyjść tu z kosą. W efekcie, pas "kwietnej łąki" oddzielający leśny ogród od stawu zdziczał nieco i wymagał takowej interwencji. Przygniecione do ziemi rośliny utworzyły rodzaj ściółki, przez zimę będą się rozkładać, a wiosną pomyślę, co robić dalej. Roboty jest tu zresztą nie do przerobienia - nad stawem, moja plantacja olszy na tyczki i słupki jest gotowa do zbiorów, zimą powinienem znaczną część pni ściąć, pozostawiając jedynie te za cienkie, by były przydatne. Z pozostawionych karp wyrosną nowe pędy olszy, powstaje piękna plantacja odroślowa, która dodatkowo wiąże azot z powietrza i zacienia staw. Gorzej, że "bobry lubią to", każdy więc cenny pień jest indywidualnie zabezpieczony siatką, co wymagało nieco pracy.
Choć nie było jeszcze ani jednej doby z temperaturą cały czas na minusie, to były już ze dwie nocki z około minus pięcioma stopniami. Skutecznie zakończyło to sezon fasolowy, nawet przy zachodniej ścianie domu, gdzie jak legenda głosi, kiedyś zebrałem ostatniego pomidora piątego grudnia. W tym roku na idy listopadowe wszystko już było wyczyszczone, a część fasol nawet wyłuskałem, nie mogąc się doczekać, by na nie popatrzyć. Mam wreszcie naprawdę solidny plon mojej czarnej fasoli, która zaczęła się od dosłownie trzech nasion z wymiany, mam fiolety i czerwienie w plamki, mam też jakieś nowe fiolety bez żadnych wzorków, które widzę pierwszy raz. Mogą to być nasiona, które nie zdążyły "się poplamić", ale może też to być jakaś krzyżówka, co by było bardzo miłe. Oczywiście, posadzę je w drugiej kolejności, zaraz po czarnych, w przyszłym roku, w najbardziej wypasionej lokalizacji, przy zachodniej ścianie domu.
W ramach przygotowań do zimy zacząłem też zbierać wieloletnie pory, które ścina się nad "piętką" z której wyrastają korzenie. Góra trafia do kuchni, a z piętki w przyszłym roku uformują się nowe rośliny. Pory te podobno osiągają duże rozmiary, u mnie nie dają rady, zjadam je przy grubości od ołówka do kciuka. Są bardzo smaczne, nieco bardziej soczyste i słodsze niż "pory z warzywniaka". Na grządkach pozostają zimujące jarmuże, wieloletnie zioła, zimowe zieleniny, niezebrane marchewki i niewielka ilość różnych różności, którymi nie miałem czasu się jeszcze zająć. Po kątach suszą się nasiona, czekają strąki karłowej fasoli do wyłuskania, wiszą pęczki ziół i kolby kukurydzy. Trzeba pozwijać węże, spuścić deszczówkę ze zbiorników do leśnego ogrodu, przekierować odpływy z rynien "do lasu", a jeszcze w planach porządki w ogródku "Maja", usuwanie zużytych kostek słomy po uprawach, no i nowe grządki dla truskawek same się też nie przygotują. Im więcej zrobi się zanim nadejdzie prawdziwa zima, tym lepiej, o ile takowa w ogóle nadejdzie. Trzeba jednak być dobrej myśli i działać tak, jak gdyby nigdy nic.




















































