Na rozsady nie ma rady

Maj jest bez wątpienia najbardziej pracowitym miesiącem w roku, jeżeli chodzi o rozsady. W maju nadchodzi bowiem ten czas, kiedy to lwia część grządek wypełnia się u mnie po brzegi roślinami. Przede wszystkim, maj to miesiąc sadzenia tego, czym żyje Ostoja, a więc pomidorów, cukinii, dyń, kukurydzy i fasoli. Opieka nad rozsadami jest zawsze odwrotnie proporcjonalna do pogody - im pogoda lepsza, tym więcej moje rozsady przebywają po prostu na zewnątrz, gdzie cieszą się słońcem, a wiatr trzęsąc nimi wzmacnia ich łodygi. Gdy jednak przychodzą zimne noce, albo nieuchronne w maju przymrozki, rozsady trzeba wnosić do domu i opiekować się nimi pod dachem, co wiąże się zawsze ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia chorób i szkodników. Dlatego też, moje rozsady są na zewnątrz zawsze, gdy temperatura jest powyżej 12 stopni na plusie.

Czasami pomagam sobie utrzymywać właściwą temperaturę (i wilgotność) umieszczając wielodoniczki z nasionami lub doniczki z rozsadami w plastikowych pojemnikach. Od maleńkich opakowań po cieście, po duże przezroczyste kufry na zabawki czy buty, wszystkie one uratowane zostały od wyrzucenia na wysypisko i służą teraz małym roślinom. Temperatura trzyma się tym dłużej, im większy jest pojemnik, oraz im szczelniej jest zamykany. Trzeba jednakże zawsze uważać, bo w pojemniku pozostawionym na słońcu rośliny się po prostu ugotują, dlatego też zawsze zdejmuję pokrywy na dzień, a zakładam przed nocą.

Choć co roku obiecuję sobie, że poczekam i posieję pomidory w drugiej połowie kwietnia, to nie wytrzymuję, i sieję większość w pierwszym jego tygodniu. W efekcie, użerać się muszę w maju z rozsadami o prawie metrowej wysokości. Rozsady byłyby niższe, gdybym je robił w osobnych doniczkach. Wtedy można by je rozstawić na tarasie na dzień tak, aby nie musiały się wyciągać do słońca, ale wtedy, gdy przyszłaby noc, nie miałbym gdzie tych doniczek pomieścić. Nie ma na to rady, produkuję ponad 240 rozsad na powierzchni 0,4 m2 na regale w mieszkaniu, tam muszą się pomieścić w zimne noce i dnie. Za karę muszę pilnie uważać, aby nie połamać rozsad przy transporcie i sadzeniu, co miewało miejsce w przeszłości, w tym roku jednakże, udało mi się nie stracić w tym całym procesie ani jednego pomidora.

Przy tak wysokich rozsadach nie ma innej opcji, jak ukrywać znaczną część łodygi pod ziemią, lub w słomie. Właśnie na kostkach słomy taki wzrost sadzonek jest zaletą, nie wadą. Można bowiem wykonać w kostce otwór niemal do ziemi, włożyć w niego bryłę korzeniową ze znaczną częścią łodygi a następnie otwór zasypać kompostem. W takich warunkach pomidory mają się świetnie, należy pamiętać jedynie, aby usuwać wszystkie liście które mogą się znaleźć pod ziemią lub w kostce. Pod ziemią, bo w identyczny sposób sadzę pomidory w grządkach podwyższonych - kopię pionowy "tunel" niemal do dna grządki (prawie 40 centymetrów) i tam ukrywam wybujałą łodygę. Jakieś jednakże rady na takie rozsady są, wystarczy trochę pokombinować.

Gdy pomidory są już w gruncie w Ostoi, a papryki w pojemnikach na tarasie w Warszawie, przychodzi czas sadzenia rozsad dyniowatych. Gdy dyniowate są w glebie i na kostkach, sadzę do gruntu rozsadę kukurydzy. A gdy i to jest zrobione, sieję fasole tyczne szparagowe. Ktoś zapyta, dlaczego dyń i fasol nie sieję do gruntu? Zapytajcie dudki i inne ptaki, dlaczego z chirurgiczną precyzją wyjadają nasiona tych właśnie upraw. Nie zawadzi też dopytać nornice. O wiele mniejsze straty odnotowuję siejąc pod dachem i sadząc rozsady niż przy siewie bezpośrednim. Gdy uporam się więc z fasolami tycznymi, sieję karłowe i zasadniczo byłoby to na tyle gdyby nie to, że ... za chwilę pora siać wszystkie jesienne rośliny kapustne - jarmuże, brokuły, brukselki i tym podobne warzywa. Na rozsady nie ma więc rady - ich czas, i praca z nimi związana zaczyna się późną zimą i trwa tak naprawdę do późnej jesieni.

Tymczasem, oprócz pracy z rozsadami, jest cała masa innych zajęć. Niebagatelnym, ale i przyjemnym jest zbieranie plonów, już bardzo obfitych w maju. W tym roku jest nie do przejedzenia szpinaku, szczypiorów, dymek, sałat i innej zieleniny. To efekty siewów zimowych, z października i listopada głównie. Po raz pierwszy w tak ogromnych ilościach jemy klajtonię, którą dosłownie tnę nożyczkami 10 centymetrów nad ziemią, a ona odrasta. Większość tych roślin jednak musi ustąpić miejsca letnim rozsadom, dlatego też z końcem maja większość musztardowców, endywii, klajtonii, szpinaków i innych liściorów zasili kompostownik. Pozostaną oczywiście szczypiorki oraz tak długo jak się da chcę ją mieć i jeść, gdyż potrafię nią posypywać niemal wszystko, no może z wyjątkiem tiramisu ....

W maju stare zaczyna odchodzić, aby zrobić miejsce nowemu. Gigantyczne selery naciowe podsadzam rozsadami tegorocznych. Szpinaki zastępuję jakonami, które w tym roku zajmą trzy grządki podwyższone, a nie dwie jak poprzednio. Klajtonię zastąpi marchew, a stare sałaty ustąpią fasoli. Nowe sałaty i inne liściowe pójdą między czosnek, który już za niecałe dwa miesiące zniknie z grządek, albo pójdą do cienia, na grządkę pod nawisem sosen i od północy domu, gdzie nie będą chciały tak szybko iść w kwiat. Z większości roślin teraz usuwanych zostawiam z jedną czy dwie, aby zakwitły i dały nasiona. Moje pszczoły, na równi z dzikimi zapylaczami, uwielbiają kwiaty zeszłorocznych kapust, sałat, porów czy czosnków, od świtu do zmierzchu na grządkach więc buczy. 

Na szczęście są takie miejsca, gdzie nie potrzeba żadnych rozsad i niańczenia roślinnych maluchów. Moje leśne ogródki wchodzą w najpiękniejszy okres w roku. Za chwilę zakwitną na żółto karagany i na fioletowo łubiny, dla mnie to bardziej spektakularne niż wiosenne biele i róże owocowych drzew. Jedyny zabieg, jakiego domaga się teraz leśny ogród przy domu to przekoszenie ścieżek, aby w ogóle dało się przez niego przejść. Zaniedbanie tego sprawiłoby, że za miesiąc potrzebna byłaby maczeta, a nie kosiarka. I pomyśleć, że dokładnie tu jeszcze kilka lat temu był szczery, spalony słońcem suchy piach, z porostami, mchem i rachityczną trawką. Dziś, można by rzec, morze zieleni, i to w pełni obecnie bezobsługowej, nie to co rozsady ....

Sierpniowe scenki

Nastał taki czas, że w ogrodzie nie dzieje się zbyt wiele - co ma rosnąć, rośnie, co ma dojrzewać, dojrzewa, najgorsze choróbska sezonu chyba odpukać, opanowane, a zbiory płyną umiarkowanym, równomiernym strumieniem. Poświęcam więc nieco więcej czasu zwierzętom, i tym, które są w Ostoi w ludzkiej opiece, jak i tym, które chodzą, pływają, fruwają samopas. Na pierwszym miejscu są obecnie pszczoły, wszak podobno rok pszczelarza kończy się w lipcu, a nowy zaczyna w sierpniu i od tego, co teraz poczynię, zależeć będzie przyszły sezon. Trzymam więc rękę na pulsie, obserwuję moje towarzystwo, powoli zabierając się za przygotowanie ich do zimowli. Najważniejsze teraz jest, aby zdrowe były i wychowały pokolenie, które przezimuje. Przed nami jednak jeszcze jeden ciekawy okres - jak wiadomo, "mimozami jesień się zaczyna", czyli lada moment zakwitnie nawłoć, ostatni suto zastawiony dla pszczół stół ... 

W leśnym ogrodzie pałętają mi się sąsiedzi, tak to bywa, gdy ma się teren atrakcyjniejszy dla dzikich zwierząt niż ich dom - las. Podczas gdy matka z młodym trzyma się raczej na dystans, ojciec przechera łazikuje, awanturuje się po nocy i obszczekuje mnie zza płotu nawet na moim własnym podwórku. Do najśmieszniejszej sytuacji dochodzi, gdy nurkuję w stawie, aby ocenić jak tam moje ryby, tymczasem koziołek z drugiej strony stawu wydziera na mnie mordeczkę. Żałuję niezmiernie, że sceny tej nie udało się utrwalić, bo było naprawdę ciekawie i zabawnie.

W Ostoi uważność i obserwacja nabierają szczególnego znaczenia. Ogromny problem stanowi to dla gości, a przez to i dla mnie. Na nieuważnych i nieświadomych wszędzie czyhają zasadzki - a to stąpną nieuważnie, wprost na jakąś niepozorną, arcyrzadką, właśnie posadzoną roślinkę, a to zerwą coś, czego pod żadnym pozorem zrywać się nie powinno, a to przejdą szlakiem, którym chodzić nie należy, bo właśnie posiane ... Pogodzenie roli dobrego gospodarza dla gości proszonych i tolerancyjnego dla pozostałych stanowi jedno z poważniejszych wyzwań z jakimi zmagam się od lat. 

Nawet osoby przyrodniczo wykształcone, obyte z wodą, lasem, polem czy ogrodem, wciąż "potykają się" o życie, ukrywające się wśród traw, na grządce, w lesie. Czasami bywa jednak i tak, że ja sam, pomimo, że znam w Ostoi każdy przysłowiowy kamyk (choć o to akurat łatwo, bo kamyków tu jak na lekarstwo), zostaję zaskoczony czymś, czego wczoraj jeszcze nie było, a dziś już jest. Tak też było i tym razem, gdy w rachitycznej trawie odkryłem śliczny ptasi żłobek. Oczywiście, natychmiast został on zakryty, a ptaszki otoczone zostały specjalną ochroną, aby wałęsające się psy, koty, lisy i inne kuny nie miały z nimi tak łatwo. 

No a skoro już jesteśmy przy kotach, to mają one obecnie złą prasę. W sumie nie wiem, czy jest to odpowiednie miejsce, aby się tym zajmować, ale zdumiewa mnie skala zaangażowania niektórych w to, aby zwalić na koty właśnie winę za zmniejszającą się populację ptaków na terenach wiejskich. Koty oczywiście zjadają ptaki - to wdzięczny medialnie temat do ekolansu, ale szkody jakich koty dokonują w ekosystemach są absolutnie niczym wobec tych, jakich dokonuje współczesne rolnictwo przez samo swoje istnienie i swoje praktyki. Można oczywiście twierdzić, że każdy nawet najmniejszy czynnik (tu: kot, ale i na przykład pies, w odniesieniu do drobnej zwierzyny) jest wart uwagi (i jest), z drugiej strony jednak wobec masowej utraty siedlisk, masowej chemizacji, masowej erozji gleb, masowego wymierania owadów którymi ptaki się żywią i karmią młode, masowego usuwania chwastów, których nasionami się żywią, akumulacji substancji szkodliwych (od skorupek jaj, przez zarodki, po osobniki dorosłe), zmian klimatu, suszy, eliminacji remiz i zalesień śródpolnych i długiej jeszcze listy czynników którymi warto by się zająć, takie opinie są po prostu strzelaniem z armaty do muchy.

Skoro już kwestie kocie omówiliśmy, i okrasiliśmy zdjęciem bestii Ostojowej dybiącej na cukinie, to na koniec pora choć kilka słów napisać o ogrodzie i o tym, co w nim słychać. Nieco później niż zwykle, ale jak co roku, wkraczamy w czas, kiedy znajomi udają, że nikogo nie ma w domu lub nie odbierają telefonów w obawie, że znowu zostaną uszczęśliwieni cukiniami. Pół biedy gdy jesteśmy w Ostoi, wtedy codzienne zbiory maleństw redukują nieco obfitość, wystarczy jednak kilka dni nie być i z gąszczu łypią na nas ogromne cukiniowe zeppeliny. W tym roku furorę robi Rugosa Friulana, ta sama odmiana włoska, którą przetestowałem w zeszłym roku, lecz tegoroczna jest bardziej podłużna i zamiast zielonej plamistości ma kolor kremowy. Jej "pryszczata" skórka budzi zainteresowanie, jest jednak u młodych okazów całkowicie jadalna. Do gara trafia zwykle zresztą wraz z innymi odmianami, aby było weselej i bardziej kolorowo.

Zaczęliśmy też już tegoroczny sezon na miniaturowe arbuzy Rosario. Osiągają one rozmiary dużej pomarańczy, wielkość idealna na podwieczorek dla dwojga. Są niezwykle słodkie i urzekają zapachem - taka nuta Aqua di Gio by Armani, w wersji eko-ogrodowej. W zeszłym roku debiutowały w Ostoi i musiałem się ich nauczyć, dały nam po jednym, góra dwa owoce z krzaczka na spróbowanie. W tym roku jest szansa, że być może osiągniemy limit o jakim wspomniano na opakowaniu nasion, czyli cztery owoce na krzaczek. Wszystko jednak zależy od pogody, jeśli ta dopisze, może się uda wywalczyć coś więcej, bo kwitną nadal na potęgę.

Zadziwiająco dobrze radzą sobie miechunki, a takie były mrozem sponiewierane. Tam, gdzie zmarzła główna łodyga, odeszły do ogrodniczego raju, ale tam, gdzie pozostał choćby jeden listek, rzuciły się rosnąć i nadrabiać stracony czas. Zeszły rok nauczył nas, że trzymają się do pierwszych mrozów, nieustannie owocując i kwitnąc, jest więc jeszcze szansa na naprawdę porządny zapas salsa verde na zimę. Doskonale plonują też ogórki, z tradycyjnie niezawodną odmianą Marketmore na czele, gonioną zuchwale przez odmianę Wisconsin i o dziwo, długi ogórek sałatkowy, który w poprzednich latach nieco kaprysił. Posprzątałem grządki po bobie i w jego miejsce wysiałem różności, ale bez jakiegokolwiek ciśnienia - grządki zasadniczo są pełne i wygląda na to, że będzie co do gara włożyć, czego i Państwu życzę.

Tradycyjne wieczorne spacery ku zachodzącemu słońcu powoli zaczynają odchodzić w przeszłość. Widok nieba coraz częściej zaczynają mącić regularne linie samolotów - świat zaczyna wracać w koleiny, z których wyrzuciła go pandemia. Pozostanie sporo zdjęć nieskażonego nieba, jakie dane mi było przez kilka ostatnich miesięcy oglądać i gdy mogłem, uwieczniać. I choć to niebo znowu odchodzi w niebyt poprzecinane smugami odrzutowców, pandemia zostaje. Zaiste, niewiele się człowiek jest w stanie nauczyć - jak twierdzą niektórzy, to lekcja była jeszcze za słaba. Ech, osobiście serdecznie dziękuję za taką "edukację" ....